Δρ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΠΟΥΛΟΣ Π. ΣΥΜΕΩΝ
Ποτέ πριν ο κόσμος δεν είχε ξοδέψει τόσα χρήματα για τον στρατό όσο το 2025. Λόγω πολυάριθμων πολέμων και συγκρούσεων, οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες έφτασαν σε νέο ιστορικό υψηλό για ενδέκατη συνεχόμενη χρονιά. Προσαρμοσμένες στον πληθωρισμό, οι δαπάνες αυξήθηκαν κατά 2,9% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.
Πρόκειται για ρεκόρ από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου: τουλάχιστον 60 ένοπλες συγκρούσεις βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε εξέλιξη παγκοσμίως. Σε ένα επιδεινούμενο γεωπολιτικό πλαίσιο και με αυξανόμενες απειλές, η κούρσα των εξοπλισμών επιταχύνθηκε ακόμη περισσότερο το 2025. Οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες έφτασαν σε νέο υψηλό επίπεδο, στα 2,887 τρισεκατομμύρια δολάρια, σημειώνοντας αύξηση 2,9% σε σύγκριση με το 2024, σύμφωνα με την έκθεση αναφοράς, που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα 27 Απριλίου από το Διεθνές Ινστιτούτο Έρευνας για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI).
Αυτά τα αστρονομικά ποσά αντιπροσωπεύουν το 2,5% του παγκόσμιου ΑΕΠ και τα 352 δολάρια κατά κεφαλήν. «Αυτή είναι η ενδέκατη συνεχόμενη χρονιά αύξησης των στρατιωτικών δαπανών. Οι στρατιωτικές δαπάνες έχουν αυξηθεί κατά 41% από το 2015», σημειώνουν οι ερευνητές του SIPRI. Αναμένουν ότι οι αμυντικοί προϋπολογισμοί θα συνεχίσουν να αυξάνονται, ιδίως στις χώρες του Κόλπου.
Για ενδέκατη, λοιπόν, συνεχόμενη χρονιά, οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες αυξάνονται. Οι τρεις μεγαλύτεροι δαπανώντες – οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα και η Ρωσία – αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ήμισυ του συνόλου των δαπανών παγκοσμίως, δαπάνησαν 1,48 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Η αύξηση έφτασε το 2,9% σε ένα χρόνο, παρά τη μείωση των στρατιωτικών δαπανών των ΗΠΑ, η οποία αντισταθμίστηκε σε μεγάλο βαθμό από τις αυξήσεις στην Ευρώπη και την Ασία κατά τη διάρκεια «μιας ακόμη χρονιάς που σημαδεύτηκε από πολέμους και κλιμακούμενες εντάσεις», εξηγεί ο Lorenzo Scarazzato, ερευνητής του Sipri, στο Agence France-Presse (AFP).
«Το στρατιωτικό βάρος» – δηλαδή το μερίδιο του παγκόσμιου ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ), που αφιερώνεται στις στρατιωτικές δαπάνες – είναι το υψηλότερο από το 2009. «Όλα δείχνουν ότι ο κόσμος αισθάνεται λιγότερο ασφαλής και δαπανά περισσότερα για τις ένοπλες δυνάμεις του, προκειμένου να αντιμετωπίσει το παγκόσμιο πλαίσιο», σημειώνει ο ερευνητής.
Ηνωμένες Πολιτείες: Οι Ηνωμένες Πολιτείες δαπάνησαν 954 δισεκατομμύρια δολάρια (περίπου 815 δισεκατομμύρια ευρώ), 7,5% λιγότερα από ό,τι το 2024, αλλά αυτή η μείωση οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι δεν εγκρίθηκε νέα στρατιωτική οικονομική βοήθεια προς την Ουκρανία.
Ευρώπη: Υποκινούμενη από τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ να κλείσει την πόρτα στο ΝΑΤΟ, η Ευρώπη είναι η περιοχή, όπου οι στρατιωτικές δαπάνες έχουν αυξηθεί περισσότερο, και έχουν φθάσει στα 864 δισεκατομμύρια δολάρια.
Η Γερμανία κατέλαβε την τέταρτη θέση μεταξύ των χωρών με τις υψηλότερες αμυντικές δαπάνες – πίσω από τις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία, αλλά μπροστά από όλα τα άλλα ευρωπαϊκά κράτη. Σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, οι δαπάνες αυξήθηκαν κατά 24% και έφθασαν στα 114 δισεκατομμύρια δολάρια (περίπου 97 δισεκατομμύρια ευρώ). Για πρώτη φορά από το 1990, οι γερμανικές αμυντικές δαπάνες ξεπέρασαν έτσι τον στόχο του 2% του ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με την έρευνα του SIPRI, συνολικά 22 Ευρωπαίοι εταίροι του ΝΑΤΟ ξεπέρασαν αυτό το όριο.
Η Ρωσία και η Ουκρανία αύξησαν ξανά τις στρατιωτικές τους δαπάνες κατά το τέταρτο έτος του πολέμου. Στην Ουκρανία, οι στρατιωτικές δαπάνες αντιπροσώπευαν το 40% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος – ένα ακόμη μεγαλύτερο μερίδιο από ό,τι το 2024.
Ασία-Ωκεανία: Στην περιοχή Ασίας-Ωκεανίας, οι δαπάνες ανήλθαν σε 681 δισεκατομμύρια δολάρια, σημειώνοντας αύξηση 8,5% σε σύγκριση με το 2024 – η μεγαλύτερη ετήσια αύξηση από το 2009.
Ο κύριος παράγοντας στην περιοχή είναι η Κίνα, η οποία κάθε χρόνο έχει αυξήσει τις δαπάνες της για όπλα τις τελευταίες τρεις δεκαετίες.
Η Ιαπωνία αύξησε τις στρατιωτικές της δαπάνες κατά 9,7%, φτάνοντας τα 62,2 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, ή 1,4% του ΑΕΠ – το υψηλότερο ποσοστό από το 1958 – ενώ η Ταϊβάν αύξησε τις δαπάνες της κατά 14%, φτάνοντας τα 18,2 δισεκατομμύρια δολάρια.
Ο ερευνητής του Sipri, Ντα Σίλβα, εκτιμά ότι η τάση αύξησης των στρατιωτικών δαπανών είναι πιθανό να συνεχιστεί και το 2026. «Υπάρχουν αυτή τη στιγμή πάρα πολλές συγκρούσεις παγκοσμίως. Και είναι πολύ δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι η κατάσταση θα βελτιωθεί τόσο πολύ μέσα σε ένα χρόνο, ώστε αυτή η τάση να αντιστραφεί».
Η ετήσια έκθεση του SIPRI για τις παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες θεωρείται η πιο ολοκληρωμένη συλλογή δεδομένων αυτού του είδους. Οι ερευνητές για την ειρήνη περιλαμβάνουν στους υπολογισμούς τους τις δαπάνες για προσωπικό, στρατιωτική βοήθεια και στρατιωτική έρευνα και ανάπτυξη.
Η εκτόξευση των στρατιωτικών δαπανών σε παγκόσμιο επίπεδο αποδεικνύει ότι, ο σημερινός κόσμος δεν κατέστη πιο ασφαλής σε σχέση με άλλες δεκαετίες, ενώ η κίνηση προς έναν πολυπολικό κόσμο συνοδεύεται από έκρηξη των ανταγωνισμών και συγκρούσεων και αύξηση των στρατιωτικών δαπανών. Οι νέοι ανταγωνισμοί και η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών στερούν πόρους από τις κοινωνίες, που θα έπρεπε να προορίζονται στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου και την ευημερία των λαών. Ταυτόχρονα, η αύξηση του μιλιταρισμού μαρτυρεί ότι οι χώρες, και σε μεγάλο βαθμό οι κοινωνίες, παραμένουν δέσμιες των μεγάλων βιομηχανικοστρατιωτικών συγκροτημάτων παραγωγής όπλων και των ξεπερασμένων αντιλήψεων για τη διεθνή ασφάλεια.
