Η ελληνική εκπαίδευση δεν καταρρέει ξαφνικά. Πεθαίνει αργά, βασανιστικά και δημόσια. Και στο βωμό της θυσιάζονται – κυριολεκτικά πλέον- και οι άνθρωποι που τη στηρίζουν όρθια με εξαντλημένα σώματα, διαλυμένα νεύρα και μια αξιοπρέπεια που το ίδιο το κράτος μοιάζει να θεωρεί αναλώσιμη.
Κάθε φορά που ένας εκπαιδευτικός φεύγει από τη ζωή έπειτα από χρόνια πίεσης, εξουθένωσης, άγχους και συνεχούς εργασιακής ασφυξίας, η κοινωνία αντιδρά για λίγες μέρες. Ένα συλλυπητήριο μήνυμα, λίγες αναρτήσεις, λίγες υποκριτικές δηλώσεις για τη «σημασία του λειτουργήματος». Και μετά σιωπή. Μέχρι τον επόμενο…
Γιατί ο εκπαιδευτικός στην Ελλάδα δεν είναι πια μόνο εκπαιδευτικός.
Πρέπει να είναι δάσκαλος, επιστήμονας, παιδαγωγός, ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός, αστυνόμος, δικηγόρος, διαμεσολαβητής οικογενειακών κρίσεων, ειδικός στις μαθησιακές δυσκολίες, ειδικός στην τεχνολογία, γραμματέας, λογιστής, υπεύθυνος εκδηλώσεων, υπεύθυνος δράσεων, υπεύθυνος αξιολόγησης και διαρκώς διαθέσιμος υπάλληλος ενός συστήματος που ποτέ δεν χορταίνει απαιτήσεις.
Ταυτόχρονα πρέπει να είναι και… μετανάστης μέσα στην ίδια του τη χώρα. Ο αναπληρωτής εκπαιδευτικός κουβαλά μια βαλίτσα και μια ζωή μισή. Σεπτέμβρη στη Ρόδο, Γενάρη στη Φλώρινα, του χρόνου ίσως σε κάποιο νησί χωρίς σπίτι, χωρίς γιατρό, χωρίς στοιχειώδη αξιοπρέπεια. Να πληρώνει ενοίκια που καταβροχθίζουν τον μισό μισθό του, να ζει μακριά από οικογένεια, φίλους, παιδιά, σύντροφο. Να ξεριζώνεται συνεχώς και να του ζητούν ταυτόχρονα “πάθος για την εκπαίδευση”.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, το κράτος απαιτεί διαρκώς περισσότερα προσόντα. Μεταπτυχιακά, διδακτορικά, σεμινάρια, πιστοποιήσεις, ξένες γλώσσες, ψηφιακές δεξιότητες, ατελείωτη επιμόρφωση. Σε λίγο ο εκπαιδευτικός θα χρειάζεται βιογραφικό ανώτερο από επιστήμονα της NASA για να διδάξει σε μια τάξη με σπασμένα καλοριφέρ και τριάντα παιδιά στοιβαγμένα σαν αριθμοί.
Και τι παίρνει ως αντάλλαγμα;
Έναν μισθό που δεν φτάνει ούτε για αξιοπρεπή επιβίωση. Δώρα κομμένα. Ακρίβεια ασταμάτητη. Υποχρεώσεις που πολλαπλασιάζονται. Αξιολογήσεις επί αξιολογήσεων. Δράσεις, πλατφόρμες, φακέλους, αποδείξεις “παραγωγικότητας”, λες και ο δάσκαλος είναι υπάλληλος πολυεθνικής και όχι άνθρωπος που δουλεύει με ψυχές παιδιών.
Και μέσα σε όλα αυτά, ο εκπαιδευτικός βρίσκεται μόνος.
Οι γονείς συχνά απέναντι, έτοιμοι να καταγγείλουν, να απειλήσουν, να απαιτήσουν. Οι διοικητικές δομές απέναντι, αντιμετωπίζοντας τον άνθρωπο της τάξης σαν ύποπτο ανεπάρκειας που πρέπει διαρκώς να αποδεικνύει ότι αξίζει να υπάρχει. Η κοινωνία απέναντι, με το γνωστό δηλητήριο: «Τι δουλειά κάνουν; Τρεις μήνες διακοπές έχουν».
Κανείς όμως δεν βλέπει τον εκπαιδευτικό που επιστρέφει σπίτι διαλυμένος ψυχικά. Που κουβαλά τα προβλήματα δεκάδων παιδιών στο μυαλό του. Που φοβάται ακόμη και να δείξει ανθρώπινη αγάπη, μήπως παρεξηγηθεί. Που διστάζει να βάλει όρια, μήπως βρεθεί κατηγορούμενος. Που εργάζεται μέσα σε μια διαρκή απειλή: μη μιλήσεις πολύ, μη φωνάξεις, μη συγκινηθείς, μην αντιδράσεις, μη γίνεις στόχος.
Και τελικά; Μη λυγίσεις. Μην αρρωστήσεις. Μη… πεθάνεις…
Η μοναδική “παροχή” που έχει απομείνει είναι οι άδειες. Κι αυτές δεν είναι προνόμιο. Είναι ανάγκη επιβίωσης. Είναι ο ελάχιστος χρόνος που χρειάζεται ένας άνθρωπος για να επουλώσει το σώμα και το μυαλό του πριν επιστρέψει ξανά στον ίδιο μηχανισμό εξάντλησης.
Η μεγαλύτερη υποκρισία όμως είναι άλλη: όλοι δηλώνουν ότι η παιδεία είναι “ο πυλώνας της κοινωνίας”, αλλά κανείς δεν αντέχει να κοιτάξει πώς ζουν εκείνοι που τη στηρίζουν καθημερινά. Θέλουμε σχολεία σύγχρονα χωρίς να στηρίζουμε τους ανθρώπους τους. Θέλουμε παιδιά με αξίες χωρίς να σεβόμαστε αυτούς που τις διδάσκουν. Θέλουμε εκπαιδευτικούς-ήρωες, αλλά τους πληρώνουμε και τους αντιμετωπίζουμε σαν αναλώσιμους.
Και ενώ κανείς δεν παίρνει πρέφα, χαμένοι όλοι πίσω από αξιολογήσεις, μετακινήσεις, φόβο, οικονομική ασφυξία και ψυχική εξουθένωση, χάνονται άνθρωποι.
Όχι από “κακή στιγμή”.
Όχι από “ατυχία”.
Αλλά από ένα σύστημα που έχει μάθει να απαιτεί τα πάντα και να μην προσφέρει σχεδόν τίποτα.
Κι αν συνεχίσουμε έτσι, σύντομα δεν θα ψάχνουμε τρόπους να βελτιώσουμε την εκπαίδευση.
Θα ψάχνουμε ανθρώπους πρόθυμους να θυσιαστούν για να τη διατηρήσουν ζωντανή.
Ε Χριστοπούλου Ελευθερία
