Πώς συλλέγουν πληροφορίες οι απατεώνες του διαδικτύου, τι κρύβεται πίσω από τα τηλεφωνήματα που μας τρομάζουν και ποιες απλές κινήσεις μπορούν να προστατεύσουν εμάς και την οικογένειά μας.
«Το παιδί σας είχε ένα σοβαρό ατύχημα και πρέπει να χειρουργηθεί αμέσως». «Είμαστε από την αστυνομία και βρίσκεται σε εξέλιξη επιχείρηση για την προστασία της περιουσίας σας». «Τα κοσμήματά σας κινδυνεύουν από κλέφτες που έρχονται σπίτι σας να τα πάρουν. Βάλτε τα σε μια σακούλα και παραδώστε τα σε άνθρωπο που θα περάσει να τα παραλάβει».
Μοιάζουν με ιστορίες που δύσκολα θα μπορούσαν να πείσουν τον μέσο άνθρωπο. Κι όμως, τέτοιου είδους τεχνάσματα χρησιμοποιούνται για να αποσπάσουν χρήματα, κοσμήματα και άλλα πολύτιμα αντικείμενα από ανυποψίαστους πολίτες. Όποιος διαβάζει ειδησεογραφικούς ιστότοπους βλέπει σχεδόν καθημερινά αναφορές για τέτοιες απάτες.
Ε τότε γεννιέται η συνηθισμένη αντίδραση: «Μα είναι δυνατόν να το πίστεψε; Εγώ δεν θα την πατούσα ποτέ!».
Ίσως, όμως, αυτή να είναι η πρώτη παγίδα και θέλει προσοχή. Γιατί όταν ακούμε μια τέτοια ιστορία από απόσταση, έχουμε τον χρόνο να σκεφτούμε ψύχραιμα. Όταν, αντίθετα, χτυπήσει το δικό μας τηλέφωνο και κάποιος μας πει ότι κινδυνεύει το παιδί μας ή ότι μπορεί να χάσουμε τις οικονομίες μιας ζωής, τα πράγματα αλλάζουν.
Οι απατεώνες το γνωρίζουν καλά. Δεν προσπαθούν απλώς να μας πείσουν για μια ιστορία. Προσπαθούν να μας κάνουν να αντιδράσουμε πριν προλάβουμε να σκεφτούμε.
Πώς γνωρίζουν τόσα πράγματα για εμάς;
Μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες των πολιτών είναι πώς ένας άγνωστος μπορεί να γνωρίζει το ονοματεπώνυμό τους, τα ονόματα των παιδιών τους ή ακόμη και λεπτομέρειες για την καθημερινότητά τους.
Η απάντηση δεν είναι πάντα μία και μοναδική. Υπάρχουν αρκετοί τρόποι με τους οποίους μπορεί να συγκεντρωθούν πληροφορίες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε απατεώνας διαθέτει κάποια εξελιγμένη μέθοδο παρακολούθησης. Μπορεί επίσης η συλλογή να γίνεται σε βάθος χρόνου.
Τα κοινωνικά δίκτυα καλώς ή κακώς αποτελούν μία πιθανή πηγή πληροφοριών. Μια δημόσια ανάρτηση μπορεί να αποκαλύψει το όνομα ενός συγγενή, μια οικογενειακή σχέση, τον τόπο εργασίας μας, τις συνήθειές μας ή το γεγονός ότι πρόκειται να λείψουμε για διακοπές.
Μερικές φορές, ακόμη και διαφορετικές αναρτήσεις που φαίνονται αθώες από μόνες τους μπορούν να σχηματίσουν μια αρκετά ολοκληρωμένη εικόνα για τη ζωή κάποιου.
Πληροφορίες μπορούν επίσης να προέρχονται από δημόσια διαθέσιμα στοιχεία, επαγγελματικούς καταλόγους, καταλόγους επιχειρήσεων επιμελητηρίων, παλιές αγγελίες, ιστοσελίδες, διαρροές δεδομένων ή διαδικτυακούς λογαριασμούς που έχουν παραβιαστεί.
Σε άλλες περιπτώσεις, κάποιος μπορεί να αποκαλύψει περισσότερα απ’ όσα συνειδητοποιεί κατά τη διάρκεια μιας τηλεφωνικής συνομιλίας.
Επίσης υπάρχουν ψεύτικα e-shops που συνήθως έχουν λίγα προϊόντα (αν όχι μόνο ένα) αλλά “μεγάλες” προσφορές και είναι φτιαγμένα για να “μαγνητίζουν” τον χρήστη (ακόμα και αν προσφέρουν αντικαταβολή και δν χρειάζεται να προπληρώσετε σίγουρα θα εισάγετε πολλά χρήσιμα προσωπικά στοιχεία και τον αριθμό του κινητού σας αν παραγγείλετε).
Ας υποθέσουμε όμως, για παράδειγμα, ότι ένας άγνωστος τηλεφωνεί και λέει: «Σας καλώ για τον γιο σας, τον Νίκο». Αν ο συνομιλητής απαντήσει «Τι έπαθε ο Νίκος;», ο άγνωστος έχει ήδη επιβεβαιώσει ότι υπάρχει γιος με αυτό το όνομα. Μπορεί να μη γνώριζε τίποτε περισσότερο πριν από την κλήση.
Το ίδιο από την αντίθετη πλευρά με ένα τηλεφώνημα που “ψαρεύει” λέγοντας “Γειά σας, θα ήθελα τον Νίκο” ”Κύριε δεν έχουμε κανέναν Νίκο εδώ” “Συγγνώμη λάθος”. Έχει συμβεί σε όλους μας και αν και σίγουρα μπορεί να γίνονται λάθη αυτό το τηλεφώνημα μπορεί να είναι μια μέθοδος επιβεβαίωσης κάποιου απατεώνα “Α, εκεί άρα δν έχουν Νίκο”…
Όμως το πιο σημαντικό είναι ότι, εμείς ως αθώοι πολίτες δεν χρειάζεται να αποκαλύπτουμε πληροφορίες μόνο όταν απαντάμε σε ερωτήσεις. Μπορεί να τις αποκαλύπτουμε και με τον τρόπο που αντιδρούμε σε όσα ακούμε.
Και πώς γνωρίζουν ότι έχουμε χρήματα ή χρυσαφικά στο σπίτι;
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, γιατί δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι κάποιος έχει πράγματι πρόσβαση στις προσωπικές μας πληροφορίες.
Ένας απατεώνας μπορεί να επιλέξει τυχαία ένα νοικοκυριό ή περισσότερα και να δοκιμάσει ένα σενάριο που έχει χρησιμοποιήσει πολλές φορές. Μπορεί να ισχυριστεί ότι γνωρίζει πως υπάρχουν χρήματα ή κοσμήματα στο σπίτι, χωρίς να γνωρίζει αν αυτό είναι αλήθεια.
Αν ο συνομιλητής αναστατωθεί και αρχίσει να εξηγεί τι έχει στην κατοχή του, πού το φυλάσσει ή ποιος βρίσκεται στο σπίτι, τότε ο απατεώνας αποκτά πληροφορίες που προηγουμένως μπορεί να μην είχε.
Σε άλλες περιπτώσεις, πληροφορίες μπορεί να έχουν προκύψει από παρατήρηση, από συζητήσεις που ακούστηκαν ή από στοιχεία που αποκαλύφθηκαν άθελά μας π.χ. κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης σε ένα καφέ.
Δεν υπάρχει, βέβαια, τρόπος να γνωρίζουμε πώς απέκτησε τις πληροφορίες του κάθε απατεώνας σε κάθε περιστατικό. Το σημαντικό είναι να θυμόμαστε ότι ένας ισχυρισμός δεν αποτελεί απόδειξη γνώσης.
Αν κάποιος μας τηλεφωνήσει και πει ότι γνωρίζει πού φυλάμε τα κοσμήματά μας, δεν χρειάζεται να τον διορθώσουμε, να τον επιβεβαιώσουμε ή να του δώσουμε περισσότερες λεπτομέρειες.
Και φυσικά, δεν ανακοινώνουμε σε αγνώστους αν έχουμε μετρητά, κοσμήματα ή άλλα πολύτιμα αντικείμενα στο σπίτι.
Η συνταγή της εξαπάτησης: φόβος, βιασύνη και μυστικότητα
Αν παρατηρήσουμε προσεκτικά τις συνηθέστερες τηλεφωνικές/διαδικτυακές απάτες που αναφέρονται στα ΜΜΕ, θα διαπιστώσουμε ότι οι περισσότερες βασίζονται σε τρία κοινά χαρακτηριστικά.
Πρώτον, τον φόβο. Κάτι ή κάποιος αγαπημένος μας κινδυνεύει, το σπίτι μας έχει πρόβλημα ή τα χρήματά μας πρόκειται να χαθούν.
Δεύτερον, τη βιασύνη. Πρέπει να ενεργήσουμε τώρα, διαφορετικά σε λίγο θα είναι πολύ αργά. Δεν υπάρχει χρόνος για δεύτερη σκέψη ή για ένα τηλεφώνημα επιβεβαίωσης.
Τρίτον, τη μυστικότητα. Μας ζητούν να μην ενημερώσουμε κανέναν, να μη διακόψουμε την επικοινωνία ή να ακολουθήσουμε συγκεκριμένες οδηγίες χωρίς να τις συζητήσουμε με κάποιον δικό μας.
Όταν αυτά τα τρία συνδυάζονται, ακόμη και ένας προσεκτικός άνθρωπος μπορεί να δυσκολευτεί να αξιολογήσει ψύχραιμα την κατάσταση.
Η Ελληνική Αστυνομία από την άλλη έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει για περιστατικά στα οποία επιτήδειοι προσποιούνται γιατρούς, αστυνομικούς ή άλλους επαγγελματίες και χρησιμοποιούν την υποτιθέμενη ανάγκη ενός συγγενικού προσώπου για να ζητήσουν χρήματα ή τιμαλφή.
Το δίδαγμα είναι απλό: όταν κάποιος απαιτεί άμεση παράδοση χρημάτων ή πολύτιμων αντικειμένων, δεν υπακούουμε επειδή μας τρομάζει. Σταματάμε και ελέγχουμε.
Τι κάνουμε όταν χτυπήσει το τηλέφωνο;
Δεν χρειάζεται να είμαστε ειδικοί στην τεχνολογία ούτε να γνωρίζουμε όλες τις μεθόδους εξαπάτησης. Μερικές απλές συνήθειες μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά.
[1]. Διακόπτουμε αμέσως την επικοινωνία και ελέγχουμε την πληροφορία.
Αν κάποιος ισχυριστεί ότι το παιδί μας βρίσκεται στο νοσοκομείο, κλείνουμε το τηλέφωνο και προσπαθούμε να επικοινωνήσουμε εμείς οι ίδιοι μαζί του, καλώντας έναν αριθμό που ήδη γνωρίζουμε. Αν δεν απαντά, επικοινωνούμε με άλλο έμπιστο πρόσωπο ή με τον αρμόδιο φορέα μέσω επίσημων στοιχείων επικοινωνίας.
Δεν βασιζόμαστε σε αριθμό που μας δίνει ο άγνωστος ούτε σε αυτόν που εμφανίζεται στην οθόνη μας ως επιβεβαίωση της ιστορίας του.
[2]. Δεν παραδίδουμε χρήματα και κοσμήματα σε κανέναν.
Δεν τοποθετούμε χρήματα σε σακούλες, έξω από την πόρτα, σε κάδους ή σε άλλα σημεία που μας υποδεικνύουν τηλεφωνικά. Δεν τα παραδίδουμε σε δήθεν αστυνομικούς, υπαλλήλους, γιατρούς ή απεσταλμένους συγγενών.
[3]. Δεν ανοίγουμε την πόρτα σε αγνώστους επειδή μας το ζήτησαν τηλεφωνικά.
Αν κάποιος άγνωστος εμφανιστεί ως υπάλληλος δημόσιας υπηρεσίας, τεχνικός ή εκπρόσωπος οργανισμού, επιβεβαιώνουμε πρώτα την ιδιότητά του επικοινωνώντας εμείς με τον επίσημο φορέα. Δεν επιτρέπουμε σε αγνώστους να περιφέρονται στο σπίτι μας χωρίς λόγο.
[4]. Δεν εμπιστευόμαστε έναν αριθμό τηλεφώνου ή μια γνώριμη φωνή από μόνα τους.
Η ένδειξη στην οθόνη δεν αποτελεί πάντοτε απόδειξη ταυτότητας. Επιπλέον, η τεχνολογία μπορεί πλέον να χρησιμοποιηθεί για την τεχνητή μίμηση φωνής. Αν κάποιος τηλεφωνήσει και ακούμε τη φωνή ενός συγγενή που ζητά επειγόντως χρήματα, διακόπτουμε την κλήση και επικοινωνούμε μαζί του με δική μας πρωτοβουλία.
Μια συμφωνημένη μυστική οικογενειακή λέξη ή φράση σύνθημα ασφαλείας μπορεί επίσης να βοηθήσει πολύ να επιβεβαιώσουμε αν πρόκειται για δικό μας πρόσωπο, αρκεί βέβαια η φράση να παραμένει γνωστή μόνο στα μέλη της οικογένειας.
[5]. Δεν αποκαλύπτουμε προσωπικά ή οικονομικά στοιχεία.
Δεν δίνουμε κωδικούς, PIN, στοιχεία τραπεζικών καρτών ή ebanking, κωδικούς επιβεβαίωσης που λαμβάνουμε στο κινητό. Δεν ανοίγουμε ύποπτους συνδέσμους που μας στέλνουν με SMS ή email και δεν εγκαθιστούμε εφαρμογές επειδή μας το ζήτησε κάποιος άγνωστος στο τηλέφωνο.
[6]. Ενημερώνουμε και τους μεγαλύτερους ανθρώπους της οικογένειας.
Μια σύντομη συζήτηση μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη. Εξηγούμε στους γονείς και στους παππούδες μας ότι κανένας πραγματικός συγγενής δεν θα πρέπει να τους αναγκάσει να παραδώσουν χρήματα σε άγνωστο χωρίς προηγούμενη επιβεβαίωση. Συμφωνούμε από πριν τι θα κάνουμε αν λάβουμε μια τέτοια κλήση.
Κι αν έχουμε ήδη πέσει στην παγίδα;
Το πρώτο πράγμα που πρέπει να γνωρίζουμε είναι ότι δεν χρειάζεται να ντραπούμε ούτε να καθυστερήσουμε να ζητήσουμε βοήθεια.
Αν έχουμε δώσει τραπεζικά στοιχεία ή κωδικούς, επικοινωνούμε αμέσως με την τράπεζά μας από επίσημο αριθμό και ζητάμε να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα προστασίας. Αν έχουμε εγκαταστήσει εφαρμογή κατόπιν οδηγιών αγνώστου, ενημερώνουμε την τράπεζα αν υπάρχει πιθανότητα να εκτέθηκαν τα στοιχεία μας και ζητάμε βοήθεια για τον έλεγχο της κινητής μας συσκευής.
Αν έχουμε παραδώσει χρήματα ή κοσμήματα, ή αν κάποιος βρίσκεται ακόμη έξω από το σπίτι μας, ενημερώνουμε αμέσως την Αστυνομία. Δεν διαγράφουμε μηνύματα, δεν πετάμε αποδεικτικά στοιχεία και κρατάμε τους αριθμούς τηλεφώνου, τα στοιχεία συναλλαγών και κάθε διαθέσιμη πληροφορία που μπορεί να βοηθήσει τις Αρχές.
Για άμεση αστυνομική επέμβαση μπορούμε να καλέσουμε το 100. Για περιστατικά ηλεκτρονικού εγκλήματος και σχετικές πληροφορίες υπάρχει επίσης η γραμμή 11188 της Διεύθυνσης Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος.
Το σημαντικότερο είναι να δράσουμε γρήγορα. Ακόμη κι αν δεν χάθηκαν χρήματα, μια απόπειρα εξαπάτησης αξίζει να αναφερθεί στις Αρχές.
Η καλύτερη άμυνα είναι να έχουμε συμφωνήσει από πριν
Δεν μπορούμε να εμποδίσουμε κάθε απατεώνα να τηλεφωνήσει ή γενικά, να δράσει. Μπορούμε, όμως, να περιορίσουμε σημαντικά τις πιθανότητες να πετύχει τον σκοπό του.
Μπορούμε να αποφεύγουμε τη δημοσίευση στα social ευαίσθητων πληροφοριών για την οικογένεια και την απουσία μας από το σπίτι, να προστατεύουμε τους διαδικτυακούς μας λογαριασμούς μας και να μην αποκαλύπτουμε οικονομικά στοιχεία σε αγνώστους.
Κυρίως, μπορούμε να συμφωνήσουμε με τους ανθρώπους μας έναν απλό κανόνα: καμία παράδοση χρημάτων ή τιμαλφών και καμία επείγουσα οικονομική απόφαση χωρίς επιπλέον ανεξάρτητη επιβεβαίωση “Δλδ πρώτα μιλάμε στο τηλέφωνο με τα δικά μας πρόσωπα”.
Αν ένας απατεώνας μάς πει ότι το παιδί μας κινδυνεύει, δεν χρειάζεται να αποδείξουμε ότι είμαστε έξυπνοι ή υποψιασμένοι. Χρειάζεται μόνο να κάνουμε το επόμενο σωστό βήμα: να σταματήσουμε, να ελέγξουμε και να επικοινωνήσουμε με κάποιον που εμπιστευόμαστε.
Γιατί η πραγματική προστασία δεν βρίσκεται στο να πιστεύουμε ότι δεν θα εξαπατηθούμε ποτέ.
Βρίσκεται στο να γνωρίζουμε τι πρέπει να κάνουμε όταν κάποιος προσπαθήσει να μας εξαπατήσει.
Ελπίζω να βρήκες χρήσιμο το άρθρο, αν ναι, κοινοποίησε το στους φίλους στα social για το διαμοιρασμό των πληροφοριών!
Για το κλείσιμο, κάτι ψυχαγωγικό για τις περισσότερες ηλικίες, αν σας αρέσουν τα παιχνίδια τράπουλας τότε θα ξέρετε την “Αγωνία” αυτό το δημοφιλές παιχνίδι τράπουλας. Έφτιαξα λοιπόν το συγκεκριμένο παιχνίδι ως εφαρμογή/ιστοσελίδα για Η/Υ, κινητά ή tablet. Η “Αγωνία” είναι στα Ελληνικά, έχει tournament mode, παρέχεται 100% δωρεάν χωρίς διαφημίσεις και είναι δωρισμένη στο public domain. Το παιχνίδι (που εγκαθίσταται και ως εφαρμογή για smartphone/tablet) βρίσκεται στη διεύθυνση nextnet.gr/agonia και σας περιμένει!
Με εκτίμηση,
Λαζ. Γεωργούλας, Διαδικτυακός Εξερευνητής – www.nextnet.gr
Πηγές/Χρήσιμες Πληροφορίες
- Ελληνική Αστυνομία — Συμβουλές για την αποφυγή τηλεφωνικών απατών και τεχνητή μίμηση φωνής. Ιδιαίτερα χρήσιμη για την προειδοποίηση ότι ακόμη και μια γνώριμη φωνή μπορεί να έχει υποστεί τεχνητή επεξεργασία.
- Ελληνική Αστυνομία — Απάτες με πρόσχημα ατυχήματα και κινδύνους για την περιουσία. Περιλαμβάνει παραδείγματα με δήθεν υπαλλήλους που προσπαθούν τάχα να προστατεύσουν την περιουσία σας, τροχαία ατυχήματα και απαιτήσεις για χρήματα ή κοσμήματα.
- Ελληνική Αστυνομία — Caller ID Spoofing. Εξηγεί πώς οι δράστες μπορούν να παραποιούν την εμφανιζόμενη ταυτότητα του καλούντος δηλαδή τον αριθμό που εμφανίζεται στο κινητό μας.
- Ελληνική Αστυνομία — Άμεση επικοινωνία. Επίσημες πληροφορίες για τον αριθμό 100 και τους διαθέσιμους τρόπους επικοινωνίας.
